موزه ملی علوم و فناوری ایران با همکاری کمیته ملی موزههای ایران (ایکوم ایران)، کارگاه تخصصی «تابآوری عملیاتی موزهها در شرایط اضطراری» را با هدف ارتقای آمادگی موزهها برای مواجهه با بحرانها و کاهش آسیبهای احتمالی به آثار و مجموعههای موزهای برگزار کرد.
به گزارش روابط عمومی موزه ملی علوم و فناوری ایران، این کارگاه روز سهشنبه ۲۱ مهرماه ۱۴۰۵، از ساعت ۹ تا ۱۳، با تسهیلگری دکتر فاطمه علیمیرزایی، کارشناس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری و عضو انجمن پدافند غیرعامل کشور، بهصورت حضوری و مجازی برگزار شد.
در این کارگاه، دکتر علیمیرزایی به تشریح مفهوم تابآوری عملیاتی موزهها و الزامات آمادگی آنها برای مواجهه با شرایط اضطراری پرداخت. وی تابآوری را توانایی پیشبینی خطرها، کاهش آسیبپذیری، واکنش مؤثر به حوادث و فراهمکردن شرایط لازم برای بازیابی ایمن و سازمانیافته فعالیتهای موزه دانست و بر ضرورت برنامهریزی پیش از وقوع بحران تأکید کرد.
وی با اشاره به اینکه تابآوری موزهها ابعاد مختلفی را در بر میگیرد، حفاظت از ساختمان و تأسیسات، صیانت از آثار و اسناد، تأمین ایمنی کارکنان و بازدیدکنندگان، آمادگی سازمانی، تأمین تجهیزات و منابع موردنیاز و برقراری ارتباط مؤثر با نهادهای امدادی را از مؤلفههای مهم آمادگی در برابر بحران برشمرد.
در ادامه، مخاطراتی مانند جنگ، انفجار، آتشسوزی، زلزله، سیل، قطعی برق و اختلال در سامانههای حفاظتی و ارتباطی بهعنوان برخی از تهدیدهای پیش روی موزهها مطرح شد. در این بخش، بر ضرورت شناسایی خطرهای متناسب با شرایط هر موزه، ارزیابی آسیبپذیری ساختمان و مجموعهها و تدوین برنامه عملیاتی مشخص برای مواجهه با سناریوهای مختلف تأکید شد.
بخش دیگری از کارگاه به اقدامات ضروری برای حفاظت از آثار موزهای در شرایط اضطراری اختصاص داشت. اولویتبندی آثار برای حفاظت و نجات، شناسایی آثار آسیبپذیر، روشهای ایمنسازی و بستهبندی آثار در محل و تعیین اولویتهای حفاظتی متناسب با نوع حادثه از جمله موضوعات مطرحشده در این بخش بود. همچنین، حفاظت از دادههای دیجیتال و تهیه نسخههای پشتیبان از اطلاعات و مستندات موزهای بهعنوان بخشی از برنامه آمادگی در برابر بحران مورد توجه قرار گرفت.
علیمیرزایی با تأکید بر اولویت حفظ جان کارکنان و بازدیدکنندگان خاطرنشان کرد که اقدامات حفاظتی درباره آثار باید پس از اطمینان از ایمنی افراد و ارزیابی شرایط محیط انجام شود. بر این اساس، ورود به محدودههای آسیبدیده و جابهجایی آثار باید با رعایت ملاحظات ایمنی و با توجه به شرایط حادثه و نظر متخصصان صورت گیرد.
در این کارگاه همچنین بر ضرورت سازماندهی نیروها و تعیین مسئولیت اعضای تیم مدیریت بحران، مشخصکردن مسیرهای ارتباطی و هماهنگی با مراکز امدادی و خدماتی پیرامون موزه تأکید شد. تعیین مسئول تصمیمگیری، روشنبودن وظایف افراد و پیشبینی راههای جایگزین ارتباطی در صورت اختلال در سامانههای مخابراتی، از جمله اقداماتی عنوان شد که میتواند از سردرگمی و تأخیر در واکنش به بحران جلوگیری کند.
این کارگاه با رویکردی کاربردی و مبتنی بر سناریوهای عملی طراحی شده بود و شرکتکنندگان ضمن آشنایی با اقدامات اولیه در شرایط اضطراری، برای تدوین چکلیست اقدامات متناسب با شرایط موزه خود و تعیین وظایف اعضای تیم واکنش به بحران تمرین کردند. آموزش کارکنان، برگزاری مانورهای دورهای، مستندسازی خسارتها و بازنگری در برنامههای اضطراری نیز از جمله اقداماتی بود که برای افزایش آمادگی و بهبود عملکرد موزهها مورد تأکید قرار گرفت.
در جمعبندی مباحث کارگاه، تأکید شد که تابآوری عملیاتی موزهها تنها به واکنش هنگام وقوع حادثه محدود نیست، بلکه به برنامهریزی مستمر، ارزیابی و کاهش خطرها، آمادگی نیروی انسانی، حفاظت از آثار و اطلاعات و پیشبینی سازوکارهای لازم برای بازیابی فعالیتها نیاز دارد. بازگشت ایمن و مرحلهای به فعالیت نیز مستلزم ارزیابی وضعیت ساختمان و تأسیسات و اطمینان از فراهمبودن شرایط ایمن برای کارکنان و بازدیدکنندگان است.
برای دانلود فایل PDF کارگاه کلیک کنید.


دیدگاهتان را بنویسید